De herdenking begon traditioneel met een eucharistieviering in de St. Pauluskerk, ter nagedachtenis aan de gevallenen. Na afloop vertrokken de aanwezigen in stilte richting het oorlogsmonument op het von Clermontplein, waar een cordon van de vrijwillige brandweer Vaals aanwezig was met brandende fakkels.
Bij het oorlogsmonument bracht een sectie van Schutterij St. Paulus een vuursalvo. Aansluitend klonk de Taptoe, gespeeld door Roland Roijen, gevolgd door twee minuten stilte.
Tijdens de ceremonie legden scholieren bloemen bij de herdenkingsplaquette en het oorlogsmonument. Tegelijkertijd werden de namen voorgelezen van de oorlogsslachtoffers die op de plaquette vermeld staan.
Daarna volgde de kranslegging door O.I.S & Nieuw Guinea, de gemeente Vaals, de Protestantse Gemeente Maas Heuvelland, Stichting 40 45 en Kinderen van Verzetsstrijders. Leerlingen van basisschool De Kleine Wereld en De Robbedoes droegen samen een gedicht voor.
Burgemeester Harry Leunessen sprak tot de aanwezigen en benadrukte het belang van blijven herdenken, juist in een wereld waarin vrijheid niet vanzelfsprekend is. De herdenking werd afgesloten met het Wilhelmus en het Limburgs volkslied.
Bekijk de video van Dodenherdenking 2026.
Toespraak burgemeester Harry Leunessen
Herdenken is niet alleen terugkijken. Het is óók jezelf de vraag stellen wat verhalen over de oorlog vandaag nog voor ons betekenen.
Vandaag wil ik stilstaan bij het verhaal van kapelaan Johan Rothkrans, een man die hier in Vaals, zijn roeping vervulde. En die, toen het erop aankwam, niet wegkeek en niet zweeg.
Johan Rothkrans werd op 26 november 1911 te Nieuwenhagen geboren. In 1938 kwam hij na zijn priesterwijding naar Vaals. Het waren geen gewone jaren. De dreiging groeide en vrijheden werden langzaam maar zeker ingeperkt. En het was een tijd waarin mensen werden gedwongen om keuzes te maken. Ook hier in Vaals.
En Johan Rothkrans koos. Niet voor gemak of veiligheid. Maar voor wat in zijn ogen juist was. Hij sprak zich uit tegen de bezetter. En tegen een ideologie die mensen uitsloot, ontmenselijkte en vernietigde. En hij deed dat niet in het geheim, maar zichtbaar. Als priester. Als mens. Vaals werd de plek waar hij zijn openlijke houding tegen het nazisme toonde en waar zijn lot begon.
Hij werd op 5 december 1941 gearresteerd en weggehaald uit Vaals. Wat volgde was een weg van onzekerheid en ontbering. Via gevangenschap in Maastricht kwam hij uiteindelijk op 3 april 1942 terecht in het concentratiekamp Dachau. Op Goede Vrijdag nog wel. De symboliek had niet treffender kunnen zijn. Want vanaf die dag droeg hij zijn eigen kruis in Dachau.
Dachau, een plek die symbool staat voor alles wat onmenselijk is. Een plek waar mensen hun waardigheid systematisch werd ontnomen. Waar hoop schaars was. En waar velen het leven lieten. Maar de jonge kapelaan overleefde drie jaar kampgevangenschap. Na zijn terugkomst uit Dachau was hij nog kapelaan in Heer en Simpelveld en pastoor in Slenaken, Borgharen en Berg en Terblijt. Op 21 april 1971 overleed hij in Maastricht.
Na de oorlog schreef Johan Rothkrans zijn ervaringen in het concentratiekamp op. Hij gaf zijn boek de titel: “Dachau, hel en hemel.” Het boek beschrijft de gruwelen van het kamp, de hel. Maar ook momenten van menselijkheid en geloof, momenten die voor hem de hemel op aarde waren.
Hel en hemel. Groter kan de afstand tussen twee woorden niet zijn. En toch horen ze in zijn levensverhaal bij elkaar.
Want zelfs op een plek als Dachau, te midden van bruut geweld, vernedering en onmenselijkheid, zag en beleefde hij ook iets anders: menselijkheid, solidariteit, de kracht van zijn geloof en kleine momenten van licht in een diepe duisternis.
En dat is ook de kern van de getuigenis die hij met zijn boek én met zijn leven heeft afgelegd.
Zelfs waar alles wordt afgebroken, kan de mens nog altijd kiezen. Voor goed. Voor medemenselijkheid. Voor waardigheid.
Zijn levensverhaal laat ons zien wat tijdloos is.
Het laat zien dat menselijkheid, democratie en vrijheid niet vanzelfsprekend zijn. Dat moed niet altijd groot en luid hoeft te zijn. Dat moed soms simpelweg niet zwijgen is. Niet meedoen, Niet wegkijken.
Ook niet als dat gevolgen heeft.
Johan Rothkrans was geen politicus. Geen militaire leider. Geen man van grote macht.
Hij was een eenvoudige kapelaan uit Vaals die uit zijn geloof de kracht haalde voor zijn morele moed.
En ook voor ons is zijn verhaal belangrijk. Omdat het laat zien dat ieder mens, op zijn of haar plek, het verschil kan maken. Ook in de huidige tijd.
Want ook vandaag staan wij voor keuzes. Misschien anders van aard. Maar daarom nog niet minder wezenlijk.
Kiezen wij voor verbinding of voor verdeeldheid? Voor respect of voor uitsluiting? Voor waarheid of voor gemak?
Het verhaal van Johan Rothkrans houdt ons een spiegel voor en stelt ons de vraag: wat doen wij, als het erop aankomt?
Herdenken is meer dan herinneren. Het is ook doorgeven aan de volgende generatie. Doorgeven wat er is gebeurd en wat dat betekent. Zodat ook komende generaties weten dat vrijheid kwetsbaar is en het waard is om voor op te komen. Laat het verhaal van Johan Rothkrans daarbij een leidraad zijn.
En dan niet alleen vandaag, als we allen die voor onze vrijheid zijn gevallen, herdenken. Maar ook morgen, als we onze vrijheid vieren en in de toekomst.
